Katagoria: Logistyka i Transport, Polityka i Stowarzyszenia, opublikowano: 20 lutego 2015


Ryczałt trafi do Trybunału Konstytucyjnego

Ryczałt trafi do Trybunału Konstytucyjnego

Artykuł z numeru: TRUCKauto.pl: 2015/1-2
Przeczytaj on-line

 

Związek Pracodawców „Transport i Logistyka Polska” (TLP) upoważnił Kancelarię Domański Zakrzewski Palinka do opracowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z konstytucją niektórych przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, ustawy – Kodeks pracy oraz kolejnych dwóch rozporządzeń ministra pracy i polityki społecznej z 2002 r. i 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.

 

Tak jest

Przyjęte w 2010 roku zmienione przepisy ustawy o czasie pracy kierowców wprowadziły zasadę, że każde zadanie służbowe polegające na wykonywaniu przewozu drogowego uznano za podróż służbową. Dodatkowo ustawa określiła, że z tego tytułu należą się kierowcy należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą, ustalane na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy. Przepisy te określają, że pracownikowi w podróży zagranicznej należy się dieta oraz inne należności mające na celu pokrycie innych kosztów poniesionych przez pracownika. Należności powinny być ustalone w umowie o pracę, regulaminie wynagradzania lub w układzie zbiorowym, przy czym ustalona wysokość diety nie może być niższa niż przewidziana dla pracowników sfery budżetowej.

Na bazie tych przepisów w latach 2010-2014 ustaliła się praktyka w relacjach pracodawca–pracownik, zgodnie z którą obok wynagrodzenia zasadniczego kierowca otrzymywał za każdy dzień podróży służbowej kwotę stanowiącą równowartość około kilkudziesięciu euro. Wysokość tych świadczeń była zazwyczaj zróżnicowana w zależności od państwa, przez które przejeżdżał kierowca. Ze względu na zróżnicowane opinie specjalistów prawa pracy oraz rozbieżne orzecznictwo sądowe, przy zachowaniu tej samej wysokości świadczenia, regulacje wewnątrzzakładowe u poszczególnych pracodawców stosowały różne modele określania poszczególnych składników wypłacanych należności.

Do połowy 2014 r. praktyka stosowania przez pracodawców, niezależnie od przyjętego sposobu, wyliczenia łącznej kwoty należności nie stanowiła poważnego problemu i nie była kwestionowana przez Państwową Inspekcję Pracy. PIP uznawała bowiem, iż wyposażenie kabiny kierowcy w miejsce do spania i zgoda kierowcy na nocleg w kabinie jest równoznaczne ze spełnieniem przez pracodawcę wymogu zapewnienia bezpłatnego noclegu. Dlatego też organy kontrolne właściwe w sprawach prawa pracy akceptowały zarówno model, w którym wypłacane były same diety, jak i model w którym wypłacano maksymalną stawkę ryczałtu za nocleg przy minimalnej wysokości diety.

 

Rozbieżności

Rozbieżności w interpretacji istniejącego prawa, zróżnicowana praktyka, a także rozbieżności w orzecznictwie doprowadziły do zajęcia w tej sprawie stanowiska przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 12 czerwca 2014 r. (sygn. II PZP 1/14). SN uznał, iż zapewnienie kierowcy odpowiedniego miejsca do spania w kabinie pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu. Dlatego kierowcy przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych dla pracowników sfery budżetowej w przepisach rozporządzenia ministra ds. pracy albo na korzystniejszych warunkach i wysokości, określonych w umowie o pracę, regulaminie lub układzie zbiorowym.
Tym samym w przypadku podróży po terenie Niemiec jedynie wariant nr 3 spełniał wymagania określone w uchwale Sądu Najwyższego. Sposoby rozliczeń wskazane jako wariant nr 1 i 2 okazały się w świetle uchwały Sądu Najwyższego nieprawidłowe. W konsekwencji kierowcy rozliczani w sposób niezgodny z uchwałą zyskali prawo do wystąpienia z roszczeniem wobec swojego pracodawcy o wypłatę ryczałtu, pomimo że łącznie wypłacane im świadczenia nie różniły się swoją wysokością od świadczeń wypłacanych zgodnie z wykładnią Sądu Najwyższego. Prawo pracy daje możliwość dochodzenia takich roszczeń za trzy lata wstecz.
Ta sytuacja została wykorzystana przez wyspecjalizowane firmy prawnicze, które poprzez odpowiednio pozycjonowane strony internetowe oraz prowadzoną na parkingach dla tirów akwizycję swoich usług, spowodowały narastającą wciąż lawinę pozwów przeciwko pracodawcom branży transportowej. Roszczenie pojedynczego kierowcy wynosi obecnie od 30 do 90 tysięcy złotych. Dość wskazać, iż obecnie w niektórych sądach rozpatrujących sprawy z zakresu prawa pracy około połowa spraw dotyczy ryczałtów, a łączne roszczenia wobec pojedynczej firmy transportowej sięgają od kilkuset tysięcy złotych w przypadku małej firmy do kilku milionów złotych w przypadku dużego przewoźnika. TLP ocenia, iż docelowo łączna kwota roszczeń może sięgać ponad 2 miliardy złotych.

 

Czas na sędziów

W celu analizy problemów wynikających z czerwcowej uchwały SN Związek Pracodawców „Transport i Logistyka Polska” zlecił Kancelarii Domański Zakrzewski Palinka (DZP) opracowanie raportu regulacyjnego w tej sprawie. Raport ten został opublikowany w listopadzie ubiegłego roku i jest dostępny na stronie TLP (www.tlp.org.pl). Z dokonanej w raporcie analizy istniejącego prawa wyłoniły się poważne wątpliwości dotyczące zgodności z konstytucją przepisów, na podstawie których Sąd Najwyższy przyjął czerwcową uchwałę w sprawie ryczałtów. Dlatego też Rada TLP upoważniła kancelarię DZP do opracowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o kontrolę tych przepisów oraz do reprezentowania wniosku w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Wniosek taki został złożony 10 lutego 2015 r. do Trybunału Konstytucyjnego i dotyczy on niekonstytucyjności niektórych przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, ustawy – Kodeks pracy oraz kolejnych dwóch rozporządzeń ministra pracy i polityki społecznej (MPiPS) z 2002 r. i 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.

 

TLP kwestionuje w nim zgodność z Konstytucją RP:

1. Pozostających w związku przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, Kodeksu pracy i przepisów wydanych przez ministra pracy i polityki społecznej w takim zakresie, w jakim przyznają one kierowcy wykonującemu przewozy międzynarodowe zwrot kosztów za nocleg podczas zagranicznej podróży służbowej w wysokości stwierdzonej rachunkiem w granicach limitu określonego dla pracowników sfery budżetowej lub ryczałt w wysokości 25 proc. tego limitu. Przepisy te, a w szczególności wynikająca z nich norma prawna rodzą wątpliwości co do ich zgodności z:

  • wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP standardami państwa prawnego, takimi jak zasada zaufania do państwa, pewności prawa, a także zasada określoności przepisów prawa,
  • art. 20 i art. 22 Konstytucji RP, gdyż godzą w konstytucyjne zasady społecznej gospodarki rynkowej oraz zasadę swobody działalności gospodarczej,
  • wynikająca z art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa wymagającą, by wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu były traktowane według równej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących ani faworyzujących,
    wynikającym z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP prawem do własności i innych praw majątkowych, podlegającym równej dla wszystkich ochronie prawnej (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP).

2. Przepisów wykonawczych MPiPS w zakresie, w jakim stanowią podstawę wypłaty ryczałtu w sytuacji, gdy pracownik faktycznie nie poniósł żadnych kosztów noclegu, ze względu na przekroczenie poza zakres upoważnienia ustawowego przewidzianego w art. 775 §2 Kodeksu pracy i naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

3. Przepisów wykonawczych MPiPS w zakresie, w jakim zwalniają pracodawcę z obowiązku wypłaty ryczałtu za nocleg w razie zapewnienia pracownikowi „bezpłatnego noclegu”, nie precyzując jednocześnie minimalnych warunków dla takiego noclegu. Narusza to art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niego zasadę prawidłowej legislacji.

4. Przepisów Kodeksu Pracy w zakresie, w jakim odsyłają one należności za podróż służbową dla pracowników spoza sfery budżetowej do aktu wykonawczego wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego dla ministra właściwego w sprawach pracy do wydania przepisów określających należności dla pracowników sfery budżetowej. Poprzez taki zabieg rozporządzenie dotyczące pracowników sfery budżetowej reguluje w sposób nieracjonalny sytuację prawną kierowców transportu międzynarodowego i ich pracodawców, a tych ostatnich naraża na znaczne koszty finansowe. Narusza to art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz wynikający z niego obowiązek dookreślenia przedmiotu rozporządzenia.

 

Maciej Wroński

Przeczytaj cały artykuł

Komentarze

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*

Share This